श्रीमद्भागवत् महापुराण ।। स्कन्ध - तृतीय ।। अध्याय - ३१

श्रीमद्भागवत् महापुराण ।। स्कन्ध - तृतीय ।। अध्याय - ३१

03310010  श्रीभगवानुवाच

03310011  कर्मणा दैवनेत्रेण जन्तुर्देहोपपत्तये

03310012  स्त्रियाः प्रविष्ट उदरं पुंसो रेतःकणाश्रयः

03310021  कललं त्वेकरात्रेण पञ्चरात्रेण बुद्बुदम्

03310022  दशाहेन तु कर्कन्धूः पेश्यण्डं वा ततः परम्

03310031  मासेन तु शिरो द्वाभ्यां बाह्वङ्घ्र्याद्यङ्गविग्रहः

03310032  नखलोमास्थिचर्माणि लिङ्गच्छिद्रोद्भवस्त्रिभिः

03310041  चतुर्भिर्धातवः सप्त पञ्चभिः क्षुत्तृडुद्भवः

03310042  षड्भिर्जरायुणा वीतः कुक्षौ भ्राम्यति दक्षिणे

03310051  मातुर्जग्धान्नपानाद्यैरेधद्धातुरसम्मते

03310052  शेते विण्मूत्रयोर्गर्ते स जन्तुर्जन्तुसम्भवे

03310061  कृमिभिः क्षतसर्वाङ्गः सौकुमार्यात्प्रतिक्षणम्

03310062  मूर्च्छामाप्नोत्युरुक्लेशस्तत्रत्यैः क्षुधितैर्मुहुः

03310071  कटुतीक्ष्णोष्णलवण रूक्षाम्लादिभिरुल्बणैः

03310072  मातृभुक्तैरुपस्पृष्टः सर्वाङ्गोत्थितवेदनः

03310081  उल्बेन संवृतस्तस्मिन्नन्त्रैश्च बहिरावृतः

03310082  आस्ते कृत्वा शिरः कुक्षौ भुग्नपृष्ठशिरोधरः

03310091  अकल्पः स्वाङ्गचेष्टायां शकुन्त इव पञ्जरे

03310092  तत्र लब्धस्मृतिर्दैवात्कर्म जन्मशतोद्भवम्

03310093  स्मरन्दीर्घमनुच्छ्वासं शर्म किं नाम विन्दते

03310101  आरभ्य सप्तमान्मासाल्लब्धबोधोऽपि वेपितः

03310102  नैकत्रास्ते सूतिवातैर्विष्ठाभूरिव सोदरः

03310111  नाथमान ऋषिर्भीतः सप्तवध्रिः कृताञ्जलिः

03310112  स्तुवीत तं विक्लवया वाचा येनोदरेऽर्पितः

03310120  जन्तुरुवाच

03310121  तस्योपसन्नमवितुं जगदिच्छयात्त

03310122  नानातनोर्भुवि चलच्चरणारविन्दम्

03310123  सोऽहं व्रजामि शरणं ह्यकुतोभयं मे

03310124  येनेदृशी गतिरदर्श्यसतोऽनुरूपा

03310131  यस्त्वत्र बद्ध इव कर्मभिरावृतात्मा

03310132  भूतेन्द्रियाशयमयीमवलम्ब्य मायाम्

03310133  आस्ते विशुद्धमविकारमखण्डबोधम्

03310134  आतप्यमानहृदयेऽवसितं नमामि

03310141  यः पञ्चभूतरचिते रहितः शरीरे

03310142  च्छन्नोऽयथेन्द्रियगुणार्थचिदात्मकोऽहम्

03310143  तेनाविकुण्ठमहिमानमृषिं तमेनं

03310144  वन्दे परं प्रकृतिपूरुषयोः पुमांसम्

03310151  यन्माययोरुगुणकर्मनिबन्धनेऽस्मिन्

03310152  सांसारिके पथि चरंस्तदभिश्रमेण

03310153  नष्टस्मृतिः पुनरयं प्रवृणीत लोकं

03310154  युक्त्या कया महदनुग्रहमन्तरेण

03310161  ज्ञानं यदेतददधात्कतमः स देवस्

03310162  त्रैकालिकं स्थिरचरेष्वनुवर्तितांशः

03310163  तं जीवकर्मपदवीमनुवर्तमानास्

03310164  तापत्रयोपशमनाय वयं भजेम

03310171  देह्यन्यदेहविवरे जठराग्निनासृग्

03310172  विण्मूत्रकूपपतितो भृशतप्तदेहः

03310173  इच्छन्नितो विवसितुं गणयन्स्वमासान्

03310174  निर्वास्यते कृपणधीर्भगवन्कदा नु

03310181  येनेदृशीं गतिमसौ दशमास्य ईश

03310182  सङ्ग्राहितः पुरुदयेन भवादृशेन

03310183  स्वेनैव तुष्यतु कृतेन स दीननाथः

03310184  को नाम तत्प्रति विनाञ्जलिमस्य कुर्यात्

03310191  पश्यत्ययं धिषणया ननु सप्तवध्रिः

03310192  शारीरके दमशरीर्यपरः स्वदेहे

03310193  यत्सृष्टयासं तमहं पुरुषं पुराणं

03310194  पश्ये बहिर्हृदि च चैत्यमिव प्रतीतम्

03310201  सोऽहं वसन्नपि विभो बहुदुःखवासं

03310202  गर्भान्न निर्जिगमिषे बहिरन्धकूपे

03310203  यत्रोपयातमुपसर्पति देवमाया

03310204  मिथ्या मतिर्यदनु संसृतिचक्रमेतत्

03310211  तस्मादहं विगतविक्लव उद्धरिष्य

03310212  आत्मानमाशु तमसः सुहृदात्मनैव

03310213  भूयो यथा व्यसनमेतदनेकरन्ध्रं

03310214  मा मे भविष्यदुपसादितविष्णुपादः

03310220  कपिल उवाच

03310221  एवं कृतमतिर्गर्भे दशमास्यः स्तुवन्नृषिः

03310222  सद्यः क्षिपत्यवाचीनं प्रसूत्यै सूतिमारुतः

03310231  तेनावसृष्टः सहसा कृत्वावाक्षिर आतुरः

03310232  विनिष्क्रामति कृच्छ्रेण निरुच्छ्वासो हतस्मृतिः

03310241  पतितो भुव्यसृङ्मिश्रः विष्ठाभूरिव चेष्टते

03310242  रोरूयति गते ज्ञाने विपरीतां गतिं गतः

03310251  परच्छन्दं न विदुषा पुष्यमाणो जनेन सः

03310252  अनभिप्रेतमापन्नः प्रत्याख्यातुमनीश्वरः

03310261  शायितोऽशुचिपर्यङ्के जन्तुः स्वेदजदूषिते

03310262  नेशः कण्डूयनेऽङ्गानामासनोत्थानचेष्टने

03310271  तुदन्त्यामत्वचं दंशा मशका मत्कुणादयः

03310272  रुदन्तं विगतज्ञानं कृमयः कृमिकं यथा

03310281  इत्येवं शैशवं भुक्त्वा दुःखं पौगण्डमेव च

03310282  अलब्धाभीप्सितोऽज्ञानादिद्धमन्युः शुचार्पितः

03310291  सह देहेन मानेन वर्धमानेन मन्युना

03310292  करोति विग्रहं कामी कामिष्वन्ताय चात्मनः

03310301  भूतैः पञ्चभिरारब्धे देहे देह्यबुधोऽसकृत्

03310302  अहं ममेत्यसद्ग्राहः करोति कुमतिर्मतिम्

03310311  तदर्थं कुरुते कर्म यद्बद्धो याति संसृतिम्

03310312  योऽनुयाति ददत्क्लेशमविद्याकर्मबन्धनः

03310321  यद्यसद्भिः पथि पुनः शिश्नोदरकृतोद्यमैः

03310322  आस्थितो रमते जन्तुस्तमो विशति पूर्ववत्

03310331  सत्यं शौचं दया मौनं बुद्धिः श्रीर्ह्रीर्यशः क्षमा

03310332  शमो दमो भगश्चेति यत्सङ्गाद्याति सङ्क्षयम्

03310341  तेष्वशान्तेषु मूढेषु खण्डितात्मस्वसाधुषु

03310342  सङ्गं न कुर्याच्छोच्येषु योषित्क्रीडामृगेषु च

03310351  न तथास्य भवेन्मोहो बन्धश्चान्यप्रसङ्गतः

03310352  योषित्सङ्गाद्यथा पुंसो यथा तत्सङ्गिसङ्गतः

03310361  प्रजापतिः स्वां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्षितः

03310362  रोहिद्भूतां सोऽन्वधावदृक्षरूपी हतत्रपः

03310371  तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु को न्वखण्डितधीः पुमान्

03310372  ऋषिं नारायणमृते योषिन्मय्येह मायया

03310381  बलं मे पश्य मायायाः स्त्रीमय्या जयिनो दिशाम्

03310382  या करोति पदाक्रान्तान्भ्रूविजृम्भेण केवलम्

03310391  सङ्गं न कुर्यात्प्रमदासु जातु योगस्य पारं परमारुरुक्षुः

03310392  मत्सेवया प्रतिलब्धात्मलाभो वदन्ति या निरयद्वारमस्य

03310401  योपयाति शनैर्माया योषिद्देवविनिर्मिता

03310402  तामीक्षेतात्मनो मृत्युं तृणैः कूपमिवावृतम्

03310411  यां मन्यते पतिं मोहान्मन्मायामृषभायतीम्

03310412  स्त्रीत्वं स्त्रीसङ्गतः प्राप्तो वित्तापत्यगृहप्रदम्

03310421  तामात्मनो विजानीयात्पत्यपत्यगृहात्मकम्

03310422  दैवोपसादितं मृत्युं मृगयोर्गायनं यथा

03310431  देहेन जीवभूतेन लोकाल्लोकमनुव्रजन्

03310432  भुञ्जान एव कर्माणि करोत्यविरतं पुमान्

03310441  जीवो ह्यस्यानुगो देहो भूतेन्द्रियमनोमयः

03310442  तन्निरोधोऽस्य मरणमाविर्भावस्तु सम्भवः

03310451  द्रव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा

03310452  तत्पञ्चत्वमहंमानादुत्पत्तिर्द्रव्यदर्शनम्

03310461  यथाक्ष्णोर्द्रव्यावयव दर्शनायोग्यता यदा

03310462  तदैव चक्षुषो द्रष्टुर्द्रष्टृत्वायोग्यतानयोः

03310471  तस्मान्न कार्यः सन्त्रासो न कार्पण्यं न सम्भ्रमः

03310472  बुद्ध्वा जीवगतिं धीरो मुक्तसङ्गश्चरेदिह

03310481  सम्यग्दर्शनया बुद्ध्या योगवैराग्ययुक्तया

03310482  मायाविरचिते लोके चरेन्न्यस्य कलेवरम्